Beschimpt werd-ie. Voor gek verklaard. Je handen wassen voor contact met een patiënt… Hoe haalde hij het in zijn hoofd? Nee, heel populair was dokter Ignaz Semmelweis niet in de negentiende eeuw. Eigenlijk is er in al die jaren niet zo gek veel veranderd. Op scholen en in de zorg kan het ook anno 2020 vaak nog beter met de handhygiëne.
Handhygiëne in de Middeleeuwen
Al in de Middeleeuwen kaart de Joodse dokter Moses Ben Maimon het belang van handhygiëne aan. In één van zijn boeken schrijft hij: “Vergeet nooit de handen te wassen na het aanraken van een ziek persoon.” Niet dat de samenleving op dat moment veel met deze opmerking doet. Integendeel. De bevinding van Ben Maimon sluimert richting de vergetelheid, zelfs onder academici. Gedurende acht eeuwen ontwikkelt het hygiënevraagstuk zich niet of nauwelijks. Met grote gevolgen. Want in de negentiende eeuw sterft liefst één op de vier vrouwen tijdens of vlak na de bevalling in ziekenhuizen. Kraamvrouwenkoorts is de boosdoener. De oorzaak van de ziekte is onbekend. De oorzaak mag vooral niet gezocht worden bij de doctoren zelf. Want: “Doctoren zijn gentlemen en de handen van gentlemen zijn schoon.”
Handen wassen in bleekwater
Maar die theorie slikt dokter Semmelweis niet. Hij werkt op dat moment in een academisch ziekenhuis in Wenen met twee kraamafdelingen. Op de ene afdeling zijn medische studenten actief, op de andere afdeling vroedvrouwen. Semmelweis constateert dat het sterftecijfer op de afdeling van de vroedvrouwen veel lager is. Als een bevriend patholoog-anatoom vervolgens na een verwonding sterft aan symptomen die vergelijkbaar zijn met kraamvrouwenkoorts, trekt hij zijn conclusies. Omdat de medische studenten voor hun activiteiten op de kraamafdeling veelal werken aan anatomiecolleges, denkt Semmelweis dat de medici in opleiding ‘bepaalde stoffen’ met zich meenemen. Zijn oplossing: hij draagt alle doctoren op hun handen te wassen in bleekwater, voordat ze een patiënt behandelen. De resultaten spraken voor zich. Het sterftecijfer onder zwangere vrouwen daalde aanzienlijk. Incidenteel zelfs tot nul procent.
Disbalans
Toch reageren collega-medici vooral afwijzend op de bevindingen van Semmelweis. Ziektes schrijven ze immers toe aan een disbalans in het lichaam. Niet aan vage, overdraagbare stoffen, die Louis Pasteur later als bacteriën zou aanduiden. Laat staan dat de doctoren überhaupt willen toegeven dat zij, de zelfbenoemde gentlemen van de samenleving, zelf verantwoordelijk zijn voor het grote aantal sterfgevallen. Semmelweis strijdt een kleine vijftien jaar voor de acceptatie van zijn ideeën. Tevergeefs. Hij breekt uiteindelijk mentaal, wordt in 1865 opgenomen en sterft niet veel later. Pas als diezelfde Pasteur vijftien jaar later met het werk van Semmelweis in zijn achterhoofd zijn bacterietheorieën ontwikkelt, begint iedereen, zij het langzaam, het belang van handhygiëne in te zien.
Meer weten over het coronavirus, de laatste ontwikkelingen en de gevolgen voor de schoonmaakbranche? In ons Dossier Coronavirus vind je alle berichten die Service Management heeft gepubliceerd omtrent het coronavirus
