Bedrijven als Wienese en Stabiel in Edam waren al eerder gestopt met de productie van houten ladders voor glazenwassers, en zes jaar geleden hield ook Bogers in Barendrecht ermee op. Dat heeft vooral te maken met het feit dat ruim twintig jaar geleden de wasstok (de Tucker Poole) werd geïntroduceerd, waarbij de glazenwasser gewoon op de grond blijft staan en met een borstel op een lange steel werkt. Bovendien werd in 1996 vastgelegd dat ladders professioneel nog maar tot een beperkte hoogte mochten worden ingezet. En daarnaast was er de al eerder ingezette onstuimige opmars van de – bij hout vergeleken – lichtgewicht aluminium ladders van bedrijven als Dirks en Altrex. Maar sommige glazenwassers, vooral de wat oudere, zweren nog altijd bij de ambachtelijk vervaardigde houten ladders.
Nog maar één Nederlandse producent van houten ladders
Het is zoeken naar een producent van houten exemplaren. In Nederland is er vermoedelijk nog maar één: Van Eldik Ladders V.o.f. in Ochten, in de Betuwe. In 1891 ooit ontstaan door de vraag in de regio naar ladders voor de fruitpluk. Die ‘plukladders’ leveren ze trouwens nog steeds, maar ook klassieke houten exemplaren voor glazenwassers, schilders, de bouw en particulieren. Daarnaast ook nog eens platte ladders voor dakdekkers, houten opstapjes voor in de detailhandel en laddertjes voor gebruik in bibliotheken. Alles bij elkaar vele honderden exemplaren, waarvan ze er jaarlijks circa 350 zelf maken. De klassieke ladders vooral uit Amerikaans Oregon Pine voor de bomen (de ‘staanders’) met sporten van essenhout.
Sommige glazenwassers, vooral de wat oudere, zweren nog altijd bij de ambachtelijk vervaardigde houten ladders
Dat alles is het werk van twee broers, Ben-Jan (43) en Dirk (39) van Eldik, die de vierde generatie binnen het familiebedrijf vormen. De laatste neemt, samen met een stagiair, de hele productie voor zijn rekening. De oudste, Ben-Jan, doet de inkoop, voorraadbeheer, de administratie en de expeditie. Gezien de teruglopende zakelijke vraag, wilde hun vader eigenlijk al vijftien jaar geleden stoppen met de productie, maar de twee zoons zagen nog wel brood in de verkoop, nu ondersteund door een webwinkel (www.houtenladders.nl) met een breder assortiment, die ook als distributiekanaal functioneert. Het resultaat is dat de omzet nu voor 85% van particulieren afkomstig is en de rest uit rechtstreekse levering aan glazenwassers, schilders, de bouw, fruittelers en particulieren die per sé een houten ladder of een plateautrapje willen. Maar aluminium ladders levert Van Eldik desgewenst toch ook, als dealer van Dirks in Helmond.
De typische korte puntladders, te gebruiken bij hoeken van bijvoorbeeld etalageramen en waarvan de ‘bomen’ bovenaan tegen elkaar komen, produceert Van Eldik niet meer. “De vraag is nihil en het produceren is erg arbeidsintensief.”
Productie is een echt ambacht
In de loods achter het woonhuis liggen pakketten met vier meter lange balken van Oregon Pine, een taaie en flexibele houtsoort, die in een grote hal machinaal worden omgevormd tot de lange staanders, bij Van Eldik ‘de bomen’ genoemd. Het gaat echt om een ambacht, uitgeoefend in een hal waar een sterke en plezierige houtlucht hangt, kenmerkend voor timmermanswerkplaatsen. In de van balken geschaafde staanders worden de gaten gefreesd, waartussen de essenhouten sporten worden aangebracht. Met houten pennen en lijm worden de sporten vastgezet. Na het afwerken en schuren vindt het impregneren met lijnolie plaats – lakken verstikt het hout – waardoor de ladder beschermd is tegen weer en wind.
Afzet daalt al jaren
Maar de wetgeving en de veranderde werkmethoden hebben wel degelijk invloed gehad op de markt waarop Van Eldik opereert. Ben-Jan: “De afzet richting glazenwassers daalt al jaren, want de jeugdigen onder hen hebben een hekel aan tillen en sjouwen en kiezen voor aluminium. Maar we maken toch nog altijd meer dan vijftig houten ladders per jaar, gelijk verdeeld over glazenwassers en schilders. Beide beroepen hebben hun eigen eisen wat betreft sportafstanden. Een ladder van een schilder heeft een sportafstand (de ‘optrede’) van 25 centimeter, want die staat langer stil op de ladder om te werken. Het is zijn werkplek. Maar een glazenwasser gaat veel op en neer en wil snel boven en beneden zijn om de ladder te verplaatsen en kiest daarom een sportafstand van 30 tot 35 centimeter. Dat is de afstand gemeten vanaf de bovenkanten van de sporten. Ladders voor schilders zijn meestal tweedelig, met 2 x 10 of 2 x 12 sporten. Die van glazenwassers kunnen wel driedelig zijn, met elk 11 sporten.”
De oude garde vraagt naar hout om het stevige en vertrouwde. Ze willen er nog voor betalen
Over glazenwassers die tegen de stroom in voor hout blijven kiezen: “De oude garde vraagt naar hout om het stevige en vertrouwde. Ze willen er nog voor betalen en laten de laders nog jaarlijks onderhouden, behandelen met lijnolie en keuren, een verplichting als je met personeel werkt.”
Hout versus aluminium: voor- en nadelen
Het wekt geen verbazing dat bij Van Eldik de houten ladder favoriet is, ze maken die in allerlei varianten immers al 128 jaar en deze vierde generatie gaat nog wel even door met de productie. Waarom zou een glazenwasser moeten kiezen voor een houten exemplaar? Ben-Jan van Eldik: “Oregon Pine is een heel sterke en buigzame houtsoort, waardoor de bomen van de ladder stevig aanvoelen en heel flexibel zijn. Het is een zware houtsoort, waardoor de ladder ook heel stabiel is. Bovendien is het een natuurproduct en voelt de ladder ’s winters nooit koud aan. Om dat laatste tegen te gaan, zijn aluminium ladders daarom vaak voorzien van een dikke grijze coating. Hout is ook een veilig materiaal dat geen stroom geleidt. Die eigenschap leverde onlangs nog een order op van een groot elektriciteitsbedrijf. Nog een voordeel van een houten ladder: reparatie is gemakkelijk. Een sport of een boom is eenvoudig te vervangen, dat kan bij een aluminium exemplaar niet.”
Wat is een minpunt van houten ladders? “Eigenlijk is gewicht het enige nadeel dat ik kan bedenken. Ze zijn behoorlijk wat zwaarder dan aluminium exemplaren van dezelfde lengte. En ze zijn duurder, maar een goed onderhouden houten ladder gaat zeker dertig jaar mee.” En splinters? “Ja, dat kan. Maar dan moet je zorgen voor goed onderhoud, inclusief schuren en oliën.”
Eigenlijk is gewicht het enige nadeel dat ik kan bedenken. Ze zijn behoorlijk wat zwaarder dan aluminium exemplaren
Bij grote glazenwasserijen zag je in het verleden een langwerpige met water gevulde bak naast of in het bedrijfsgebouw, waar de ladders periodiek een paar dagen in werden gelegd. Waardoor is dat in onbruik geraakt? “Omdat het een verkeerde behandeling is. Dat werd gedaan als de ladder te droog werd en begon te kraken. In die bak nam het hout water op waardoor de ladder ook nog zwaarder werd. Maar dat water verdampte weer uit het hout en was dus een tijdelijke oplossing. Impregneren met lijnolie is beter en verlengt de levensduur.”
Onwetendheid vormt bedreiging voor houten ladders
Is aluminium het enige dat professioneel gebruikte houten ladders bedreigt? Ben-Jan van Eldik: “Nee, onwetendheid ook. Er wordt veel onzin over dergelijke ladders verkocht in de sfeer van dat hout helemaal niet meer zou mogen. Het betreft veelal onwetendheid over voorschriften en het gebruik van ladders. Bij twijfel zou ik dan zeggen: Bel ons even.”
Geschreven door Dick van Zomeren
