Schoonmaak: Vakmensenwerk
“Ik begon mijn schoonmaakcarrière 35 jaar geleden bij schoonmaakbedrijf Cemsto. Zij hadden wat mij betreft de beste pay-off allertijden: ‘Vakmensenwerk’. Die combinatie van vakmensen en mensenwerk; dat is de essentie van schoonmaak. Want schoonmaak is mensenwerk. Als schoonmaakbedrijf ben je afhankelijk van je medewerkers. Veel mensen denken dat schoonmaak een bijbaantje is en dat iedereen dat wel kan, maar dat is de grootste misvatting die er bestaat. Onze mensen zijn vakmensen. Het is een beroep en geen bijbaan. Je hebt kennis van zaken nodig. En het is aan ons om onze mensen ervan te overtuigen dat zij een vak uitoefenen waar ze trots op moeten zijn. En die trots, hun betrokkenheid bij hun baan en de wetenschap dat ze van belangrijke toegevoegde waarde zijn, moeten ervoor zorgen dat ze fysiek en mentaal gezond aan het werk blijven”.
Schoonmaak is een beroep en geen bijbaan
Dat is hoe Jacco Vonhof, voorzitter van MKB-Nederland en voormalig voorzitter van VSR, het onderwerp van de webinar introduceerde. Onder leiding van moderator Rita Brouwer, voorzitter van de VSR-Commissie Mens & Markt en Manager Service Concepts bij Alpheios, ging Vonhof in gesprek met Angelique Schuitemaker, directeur bij Institute for Positive Health.
Wat is gezondheid?
In 1948 kwam de Wereldgezondheidsorganisatie met een definitie van gezondheid:
“A state of complete physical, metal and social well-being and not merely the abscene of a disease”
Met andere woorden: je bent pas gezond als je je op fysiek, mentaal én sociaal vlak volledig goed voelt. “Volgens deze definitie kun je je vrijwel nooit helemaal gezond voelen”, zegt Schuitemaker. “Machteld Huber (oprichtster Institute for Positive Health, red.) deed daarom breed onderzoek naar deze definitie. Mensen zoals jij en ik, maar ook beleidsmakers en wetenschappers stelde zij de vraag: wat is voor jou gezondheid? Daar kwam een nieuwe definitie uit. Namelijk: Gezondheid als het vermogen om je aan te passen en je eigen regie te voeren, in het licht van de sociale fysieke en emotionele uitdagingen van het leven. Deze nieuwe definitie stelt dat mensen in staat zijn om zelf iets aan hun gezondheid te doen. Waarbij je dat wat is, accepteert en daar zelf richting aan probeert te geven. Het is een totaal andere mindset.”
Zingeving belangrijkste pijler voor gezondheid
Uit dat onderzoek kwamen zes pijlers naar boven die belangrijk zijn voor de gezondheid: lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, dagelijks functioneren, zingeving, kwaliteit van leven en meedoen. “Het grappige is dat wanneer je mensen vraagt welke van deze zes pijlers volgens hen de allerbelangrijkste invloed heeft op hun gezondheid, het antwoord zingeving is. Dus als jij het gevoel hebt dat je zin kunt geven aan je leven, dan is dat de grootste voorspeller voor gezondheid. Dat is nogal wat!”
[Tekst gaat verder onder de afbeelding]
De zes pijlers van Positieve Gezondheid
Beroepstrots maakt het verschil
Zingeving is dus de sterkste gezondmakende kracht. Werk dat als zinvol wordt beleefd, zorgt voor voldoening en bevordert daarmee de gezondheid. Hoe zit dat in de schoonmaak, vraagt Brouwer zich af.
Vonhof: “Dat is soms best lastig. Als je dag in, dag uit opnieuw hetzelfde schoonmaakwerk moet doen, kun je je echt weleens afvragen wat jouw werk nou eigenlijk voor zin heeft. Vooral als de gebouwgebruikers hun rommel niet opruimen en gewoon alles laten liggen. De schoonmaker is geen kabouter die ’s nachts na werktijd op kantoor verschijnt om alles aan kant te maken. Maar dat wordt soms wel bijna gedacht. Schoonmakers zijn nog steeds niet altijd zichtbaar. Als je niet zichtbaar bent en mensen weten niet wat jij doet, dan is er weinig begrip. Beroepstrots, zowel van de omgeving naar jou als andersom, maakt een wezenlijk verschil. De beste schoonmakers zijn vaak degenen die zichzelf serieus nemen in hun vak.”
Ondernemers moeten goede voorbeeld geven
“Schoonmaakondernemers moeten zelf het goede voorbeeld geven”, vervolgt Vonhof. “Die zijn als geen ander in staat om duidelijk te maken wat de zin van het werk is en waarom het zo belangrijk is.”
Hij blikt terug ter illustratie: “Zelf ben ik een gesjeesde rechtenstudent. Eén van mijn allereerste schoonmaakklanten was een advocatenbureau. Ik keek naar hen op, want zij hadden bereikt wat mij niet gelukt was. Daarnaast had ik het gevoel dat zij erg op mij neerkeken. Dan liep er weer een advocaat met zijn smerige schoenen over de vloer die ik nét had geboend. Totdat ik me realiseerde dat ik mezelf kleiner maakte. Dat ik naar beneden keek. En geen ruimte zocht voor aanspraak. Omdat ik schijnbaar zelf niet trots was op het werk dat ik deed. Dat ik hen belangrijker vond dan mezelf. Toen ik gewoon rechtop ging staan en de mensen aankeek, veranderde dat. Ondernemers kunnen daarin een heel belangrijke rol vertolken. Door duidelijk te maken dat het werk dat jij doet, echt heel belangrijk is.”
Schoonmaakondernemers zijn als geen ander in staat om duidelijk te maken wat de zin van het werk is en waarom het zo belangrijk is
Gezamenlijke verantwoordelijkheid
Naast zingeving zijn er natuurlijk nog vijf pijlers voor positieve gezondheid. Hoe past dat in de werkomgeving? En waar ligt de verantwoordelijkheid van de werkgever? Schuitemaker: “Hoe voelt iemand zich in zijn of haar dagelijkse leven? Daar gaat het om. En werk is daar, net als het privéleven, een onderdeel van. Hoe gezonder een medewerker zich voelt, zowel op werk- als privégebied, hoe duurzamer inzetbaar diegene wordt.”
Zelfinzicht en reflecteren
De eerste stap is dan ook om het gesprek aan te gaan of bijvoorbeeld door middel van een vragenlijst zichtbaar te krijgen hoe het gaat met de medewerkers. “Door met die pijlers aan de slag te gaan, krijgt de medewerker een spiegel voor gehouden. Hoe gaat het met mijn gezondheid? Waar wil én kan ik mee aan de slag? Waar ligt mijn kracht? Het is dan aan de werkgever om te beslissen hoe ver hij daarin de verantwoordelijkheid pakt. Belangrijk is dat je durft te zien dat mensen allemaal individuen zijn. Je hoeft niet voor iedereen op maat iets te doen, maar je moet wel kijken hoe je je mensen kunt faciliteren om te groeien. Het belangrijkst is dat medewerkers zelfinzicht krijgen en kunnen reflecteren. Wie ben ik? Hoe ga ik om met zaken die om mij heen spelen? En wat kan ik veranderen?”
