Er wordt online vaak snel ingespeeld op deze behoefte aan de grote voorjaarsschoonmaak. Websites, Facebook en TikTok stromen vol met allerlei adviezen, onder meer over hoe je thuis zelf schoonmaakmiddelen kunt maken. Ook wel bekend onder de noemer ‘oma weet raad’.
Maar let op: oma heeft geen toxicologie of chemie gestudeerd. Daarnaast is haar achtergrondinformatie vaak flink gedateerd, waardoor er gevaarlijke situaties kunnen ontstaan. Vroeger was echt niet altijd alles beter. Vroeger wisten we gewoon veel minder over de gevaarlijke eigenschappen van ogenschijnlijk ‘natuurlijke’ en ‘veilige’ stoffen.
Thuis willekeurige stoffen met elkaar mengen kan voor gevaarlijke situaties zorgen.
Chemische reinigingsmiddelen veiliger dan eigen mengsel
De artikelen of blogs over de zogenaamde DIY (Do It Yourself)-schoonmaakmiddelen staan vaak vol termen als ‘natuurlijk alternatief’ of ‘zonder chemische toevoegingen’. Hiermee wordt ingespeeld op hardnekkige misvattingen in de gedachten van het grote publiek: chemie, chemisch of synthetisch is eng en slecht. Natuurlijk daarentegen is goed en veilig. Dus, zo denkt men dan, thuis met ‘natuurlijke’ ingrediënten je eigen schoonmaakmiddel maken, is per definitie beter voor het milieu en de eigen gezondheid.
In de meeste gevallen is echter juist het tegenovergestelde waar. Chemische stoffen, mengsels en dus ook chemische reinigingsmiddelen, moeten volgens de wet verplicht uitgebreid op veiligheid getest worden. Als de veiligheid van deze chemische middelen niet gegarandeerd kan worden, worden ze ook niet verkocht. Thuis willekeurige ‘natuurlijke’ stoffen met elkaar mengen kan juíst voor gevaarlijke situaties zorgen.
Testen, testen en testen
Fabrikanten van chemische of synthetische schoonmaakmiddelen hebben vaak jarenlang onderzoek gedaan naar een goede, veilige combinatie van stoffen voor het beste schoonmaakresultaat. De ingrediënten worden ingekocht bij bedrijven die de stoffen uitgebreid testen op veiligheid en deze specifiek beoordelen voor het gebruik in reinigingsmiddelen.
Ze waarschuwen op het etiket voor eventuele gevaren (bijvoorbeeld: “veroorzaakt ernstige oogirritatie”) of af te raden toepassingen. Zo wordt er bijvoorbeeld gemeld dat je het product beter niet kunt gebruiken op aluminium oppervlakken.
Pas op met Borax!
Dan hebben we de recepten voor de 'natuurlijke huisgemaakte schoonmaakmiddelen'. Een veelvoorkomend ingrediënt in dergelijke recepten is borax. Een stukje tekst uit één van de vele blogs en artikelen die borax aanraden:
“Borax? Ja borax! Het nieuwe, revolutionaire, natuurlijke schoonmaakmiddel waarmee je alles super schoon krijgt. Zonder chemische toevoegingen en nare kunstmatige luchtjes. Borax is een natuurlijk mineraal en het wordt al sinds vroegere tijden gebruikt om van alles in en om het huis schoon te maken. Met borax kun je al je spullen zeer diep reinigen en al het vuil tot op diepe lagen verwijderen. Het ideale schoonmaakmiddel dus!”
Op basis van dit soort teksten zou je zeggen: Waarom gebruiken we niet allemaal borax? Want het klinkt natuurlijk geweldig. Maar niks is minder waar. Er is namelijk een hele goede reden dat borax niet gebruikt wordt: borax (opgelost in water) is namelijk reprotoxisch. Dat wil zeggen dat het de vruchtbaarheid of een ongeboren kind kan schaden. De stof is daarom zelfs bij wet verboden voor gebruik in consumentenproducten.
Voor de rest klopt de tekst uit de blog: het is een natuurlijk mineraal dat vroeger (toen de toxische eigenschappen nog niet bekend waren) veel gebruikt werd als schoonmaakmiddel. Dus net als dat vroeger niet alles beter was, is ‘natuurlijk’ ook niet altijd beter.
Vertrouw op wetenschap en wetgeving
Let dus deze lente extra goed op fake news over schoonmaken op sociale media en denk zelf goed na voordat je zelf een schoonmaakmiddel gaat maken. Ook de meer onschuldige recepten, bijvoorbeeld met azijn, zijn niet zonder risico. Als een fabrikant namelijk azijn(zuur) gebruikt in zijn middel, zal hij al snel op het etiket moeten waarschuwen voor de irriterende of bijtende eigenschappen (met name voor de ogen) van azijnzuur.
Er zijn slechts weinig bloggers of cleanfluencers die dit soort waarschuwingen meegeven als ze adviseren om zelf met azijn aan de slag te gaan. Ons advies: vertrouw en geloof de wetenschap en wetgeving, en neem advies van bloggers op internet met een korreltje NaCl.
Geschreven door Marten Kops van de NVZ
