Specifiek ziekenhuisafval, afgekort SZA, is de meest dure en milieubelastende afvalstroom binnen een ziekenhuis. Het gaat onder andere om weefselresten, bloedbuisjes, naaldencontainers en materialen met niet-opgedroogd bloed. Dit afval moet vanwege besmettingsrisico’s en andere veiligheidsrisico’s in speciale, afgesloten afvalvaten worden verzameld en verwerkt.

Scheiden van specifiek ziekenhuisafval

SZA wordt gescheiden ingezameld, vervoerd en apart verbrand in een speciale installatie. Daarvan heeft afvalverwerker Renewi er maar één. ‘De verwerkingskosten zijn hoog’, stelt Anouk Cramer. Als Green Assistent staat ze namens Renewi ziekenhuizen bij in afvalscheiding. ‘Verbranding van specifiek ziekenhuisafval kan niet worden gecombineerd met energieterugwinning. Ook dat maakt het tot een van de slechtste afvalstromen.’

Groene ambassadeurs

Met die wetenschap én de landelijke campagne ‘Zorg zonder Afval’ in het achterhoofd, ontwikkelde Renewi een plan om dit type afval te beperken. Daartoe werd een pilot gehouden in het Jeroen Bosch Ziekenhuis. Het Brabantse ziekenhuis beschikt sinds 2018 al over het certificaat van de Milieuthermometer Zorg, tegenwoordig op het hoogste niveau: goud. ‘We willen onze milieu-impact actief verkleinen’, zegt Lieke Hettema, programmamanager Duurzaamheid.

De inspanningen richten zich onder andere op energie, voeding, inkoop en uiteraard afval. ‘We hadden al veel oog voor afvalscheiding’, vervolgt ze. ‘We onderscheiden inmiddels zestig verschillende stromen, waaronder papier, glas en zeven soorten plastic.’

Voor de circa 5.000 medewerkers van het ziekenhuis is afval scheiden niet altijd eenvoudig. ‘Hun aandacht gaat natuurlijk primair uit naar de zorg, de patiënt.’ Zogeheten Green Teams en Greenkeepers stimuleren intern de bewustwording en het gewenste gedrag. ‘Dat zijn onze groene ambassadeurs.’

We onderscheiden inmiddels zestig verschillende stromen, waaronder papier, glas en zeven soorten plastic”

Camera's boven afvalvaten

Tijdens de SZA-pilot zijn op zes afdelingen (onder meer het operatiecentrum, de intensive care, verpleegafdelingen en laboratoria) camera’s gemonteerd boven afvalvaten voor specifiek ziekenhuisafval. ‘Dankzij die camera’s hoeft de inhoud, die mogelijk besmet is of scherp materiaal bevat, niet handmatig te worden onderzocht. Zeker in een operatieruimte is dat geen optie’, verklaart Hettema.

Medewerkers die spullen weggooien blijven onherkenbaar, maar meer dan 4.000 materialen zijn gefilmd en verwerkt in een scanner, voorzien van AI-software. Uit de analyse blijkt dat bijna een kwart (23%) van de materialen niet thuishoort in een SZA-vat. Dit betreft hoofdzakelijk restafval, zoals lege spuiten zonder naald, lege infuuszakken en handschoenen. Een ander deel is regulier plastic of glasafval, zoals verpakkingen van medicijnen. ‘Dit kan beter via minder milieubelastende afvalstromen worden verwerkt.’

Anouk Cramer (Renewi) voegt hieraan toe dat het Jeroen Bosch Ziekenhuis qua afvalverwerking echt een koploper is. ‘Bij andere ziekenhuizen, die niet zo ver zijn, zal het resultaat hoger dan 23% liggen. De potentiële winst is daar nog veel groter.’

Onwetendheid

Ruimtegebrek is volgens Lieke Hettema een van de obstakels voor afvalscheiding. ‘Al die verschillende afvalbakken nemen ruimte in beslag. Die ruimte creëren is niet altijd gemakkelijk. Het verschilt per afdeling, kost soms moeite, maar met wat creativiteit is overal een oplossing voor te vinden.”

Gewenst gedrag wordt, naast de inzet van groene ambassadeurs, visueel gestimuleerd. ‘Voor elk type afval is een aparte kleur afvalzak; dat helpt al. Verder maken we met foto’s en pictogrammen zichtbaar wat wél en níet in een vat thuishoort. Veel medewerkers wisten simpelweg niet dat bepaalde materialen niet als SZA kwalificeren.’

Ons digitale dashboard laat precies zien wat er in afvalstromen zit”

Gemak

Een belangrijk inzicht is dat de plaats waar een afvalbak staat, veel verschil maakt. ‘Als afvalbakken voor regulier plastic of restafval op flinke afstand staan van een SZA-vat, dan kiest een zorgprofessional al snel voor gemak. Begrijpelijk, want die is druk genoeg. Je moet de scheidingshandeling zo gemakkelijk mogelijk maken.’

Renewi gaat de SZA-aanpak breder toepassen in andere ziekenhuizen. ‘Ons digitale dashboard laat precies zien wat er in afvalstromen zit. Die data vertalen wij naar concrete acties, die zowel de milieu-impact als de kosten verlagen. Met deze inzichten kunnen ziekenhuizen zaken gericht verbeteren.’

Dit artikel is gesponsord door Renewi.