Bij de beoordeling van offertes moet kwaliteit in beginsel voor minimaal 30% meetellen. Bij arbeidsintensieve opdrachten wordt dat zelfs minimaal 50%. Tegelijk wil de Europese Commissie (EC) de regels eenvoudiger maken en Europese bedrijven beter beschermen tegen oneerlijke concurrentie van buiten de EU.

Het voorstel van begin september 2026 beoogt een Europese verordening die de 3 bestaande aanbestedingsrichtlijnen uit 2014 moet vervangen. Daarmee kiest Brussel voor een andere opzet van Europese aanbestedingen. Een verordening is immers rechtstreeks van toepassing in de lidstaten en hoeft, anders dan een richtlijn, niet eerst in nationale wetgeving te worden omgezet.

Minder nadruk op laagste prijs

De werkwijze moet verschillen tussen lidstaten verkleinen en de aanbestedingsregels eenvoudiger maken. De EC constateerde bij een evaluatie van de huidige regels onder meer dat aanbestedingsprocedures complex zijn, dat de concurrentie is afgenomen en dat aanbestedingen met slechts 1 inschrijver steeds vaker voorkomen. Ook doen mkb-bedrijven en ondernemingen uit andere EU-landen volgens Brussel nog te weinig mee.

De opvallendste verandering in het voorstel betreft de manier waarop opdrachten worden gegund. De beste verhouding tussen prijs en kwaliteit wordt de standaard. Bij de beoordeling van een aanbieding moeten kwaliteitscriteria in beginsel minimaal 30% van de totaalscore bepalen. Bij arbeidsintensieve opdrachten legt Brussel de lat hoger: daar moet kwaliteit voor minimaal 50% meetellen. De kwaliteit van het geleverde werk hangt daarbij samen met arbeidsomstandigheden, scholing, arbeidsmarktintegratie en mensenrechten in de keten. Bijvoorbeeld bij schoonmaak, beveiliging en catering.

Wat is 'kwaliteit' eigenlijk?

Wat onder kwaliteit valt, is breed. Een opdrachtgever kan naast technische en functionele eigenschappen bijvoorbeeld duurzaamheid, sociale aspecten, innovatie, veiligheid en weerbaarheid meewegen. De aanbestedende organisatie houdt ruimte om zelf te bepalen welke kwaliteitscriteria voor een specifieke opdracht relevant zijn.

De percentages betekenen overigens niet dat gunnen op uitsluitend prijs volledig wordt verboden. Een opdrachtgever kan onder voorwaarden afwijken van de minimale kwaliteitsweging. Bijvoorbeeld wanneer de vereiste kwaliteit al voldoende is vastgelegd in de technische specificaties of contractvoorwaarden van de aanbestedingsstukken. Die afwijking moet wel worden gemotiveerd.

Van 5 naar 3 procedures

De EC wil het aantal aanbestedingsprocedures terugbrengen van 5 naar 3. Het voorstel bevat 2 nieuwe hoofdprocedures: een open procedure en een dynamische procedure. Beide kunnen worden toegepast met of zonder selectiecriteria en met of zonder onderhandelingen. Daarnaast komt er een innovatieprocedure voor het ontwikkelen en inkopen van oplossingen die nog niet op de markt beschikbaar zijn.

Ook marktconsultaties worden nadrukkelijker aangemoedigd. Dat moet opdrachtgevers in staat stellen om vooraf beter te onderzoeken welke oplossingen de markt biedt, voordat zij een opdracht volledig uitwerken.

Aanbesteden moet toegankelijker worden

Voor bedrijven moeten de eisen om aan een aanbesteding te mogen deelnemen proportioneel worden. De EC wil onder meer buitensporige omzeteisen beperken en voorkomen dat zonder goede reden ervaring met eerdere overheidsopdrachten wordt verlangd. Dit moet vooral kleinere bedrijven meer kansen geven.

Opdrachtgevers moeten daarnaast nadrukkelijk bekijken of grote opdrachten kunnen worden opgesplitst in kleinere percelen. Ook wil Brussel deelname door combinaties en consortia eenvoudiger maken.

Een andere grote verandering is de komst van een European Digital Marketplace voor aanbestedingen. Nationale en lokale aanbestedingsplatforms worden op dat overkoepelende platform met elkaar verbonden. Bedrijven hoeven bepaalde basisgegevens dan nog maar één keer aan te leveren en opdrachtgevers kunnen gegevens en uitsluitingsgronden automatisch controleren.

Volgens de Europese Commissie moet de digitalisering van aanbestedingen de administratieve lasten voor opdrachtgevers en bedrijven aanzienlijk verminderen.

Meer ruimte voor Europese voorkeur

Het voorstel bevat ook een Europees kader waarmee bij opdrachten rekening kan worden gehouden met de herkomst van bedrijven, producten en diensten. Dat betekent niet dat bij iedere aanbesteding automatisch voor een Europees bedrijf moet worden gekozen. Bedrijven uit landen waarmee de EU internationale afspraken over toegang tot aanbestedingen heeft, houden in beginsel gelijke toegang.

Er ontstaan wel meer mogelijkheden om deelname van aanbieders uit andere landen te beperken, of Europese aanbieders een voorkeurspositie te geven. Ook kunnen risico's rond cybersecurity, kritieke infrastructuur, leveringszekerheid en ongewenste buitenlandse invloed worden meegewogen. De Europese Commissie kan in bepaalde situaties dergelijke beperkingen verplicht stellen.

Nog geen nieuwe wet

Voor Nederlandse organisaties verandert er voorlopig niets. De Public Procurement Act is alleen nog een voorstel van de Europese Commissie. Het Europees Parlement en de EU-lidstaten moeten erover onderhandelen en kunnen de tekst nog wijzigen.

De richting die Brussel kiest, is wel duidelijk. Aanbesteden moet minder een procedure zijn waarin vooral de laagste prijs centraal staat en meer een instrument om publieke en strategische doelen te bereiken. Voor aanbestedende diensten en inschrijvende bedrijven betekent dit dat de onderbouwing van kwaliteit, duurzaamheid, sociale aspecten, veiligheid en leveringszekerheid een veel grotere rol krijgt.