De eerste vraag die ik vaak krijg luidt: wat is een PAGO eigenlijk?
Het antwoord is eenvoudig. Een PAGO is een onderzoek dat specifiek kijkt naar gezondheidsrisico's die voortkomen uit het werk. De verplichting is vastgelegd in artikel 18 van de Arbowet. Werkgevers moeten werknemers periodiek in de gelegenheid stellen zo'n onderzoek te ondergaan. De inhoud moet aansluiten bij de risico's uit de RI&E (Risico-Inventarisatie & Evaluatie). Het doel is om gezondheidsschade door het werk vroegtijdig te signaleren en te voorkomen.
Veel werkgevers denken dat een arbocontract voldoende is of dat een algemeen gezondheidsprogramma dezelfde functie vervult. Dat is niet het geval. De wet verplicht niet tot een willekeurig medisch onderzoek, maar tot een werkgerelateerd gezondheidskundig onderzoek.
Ook de RAS (Raad voor Arbeidsverhoudingen Schoonmaak- en Glazenwassersbranche) wijst werkgevers hier nadrukkelijk op. Volgens de RAS hebben medewerkers recht op een PAGO of PMO-aanbod en is de werkgever verplicht dit onderzoek aan te bieden. De frequentie moet worden bepaald op basis van de RI&E en de aanwezige arbeidsrisico's.
Arbeidsinspectie: aanbieden is verplicht
Een hardnekkig misverstand is dat een werkgever pas iets hoeft te regelen wanneer medewerkers erom vragen. Dat klopt niet. De Nederlandse Arbeidsinspectie ziet het aanbieden van een PAGO als een wettelijke verplichting. Werknemers mogen deelname weigeren, maar werkgevers mogen het aanbod niet achterwege laten.
Wanneer een inspecteur constateert dat geen PAGO wordt aangeboden of dat dit niet is onderbouwd vanuit de RI&E en het arbobeleid, kan handhavend worden opgetreden. Dat kan variëren van een eis tot naleving tot een bestuurlijke boete op basis van de Arbowet. De exacte hoogte hangt af van de omstandigheden, bedrijfsomvang en aard van de overtreding. Werkgevers doen er daarom verstandig aan niet alleen een PAGO te organiseren, maar ook aantoonbaar vast te leggen dat het aanbod is gedaan.
De rol van RAS
Naast de wettelijke verplichting speelt ook de cao een rol. De RAS stimuleert het gebruik van PAGO en PMO als instrumenten voor gezond en duurzaam werken. Wanneer cao-verplichtingen structureel niet worden nageleefd, kunnen cao-partijen via hun nalevingsprocedures optreden. Dat kan leiden tot onderzoeken, herstelverplichtingen en in sommige gevallen financiële sancties conform cao-afspraken.
Waarom arbodiensten liever PMO verkopen
In de praktijk ontstaat echter een tweede probleem. Veel arbodiensten sturen werkgevers richting een PMO, een Preventief Medisch Onderzoek. Dat is begrijpelijk: een PMO biedt meer commerciële mogelijkheden en levert vaak bredere gezondheidsinformatie op.
Maar een PMO is niet automatisch hetzelfde als een PAGO.
| PAGO | PMO |
| Wettelijk verplicht aan te bieden | Niet wettelijk verplicht |
| Gericht op werkgerelateerde risico's | Gericht op algemene gezondheid en vitaliteit |
| Gebaseerd op de RI&E | Kan breder zijn dan de RI&E |
| Doel: voorkomen van gezondheidsschade door werk | Doel: bevorderen van gezondheid en leefstijl |
| Moet aansluiten bij arbeidsrisico's | Kan ook leefstijl, voeding en beweging omvatten |
De RAS omschrijft het verschil helder. Een PAGO richt zich op de relatie tussen werk en gezondheid en moet risico's zoals fysieke belasting, werkdruk en ongewenst gedrag onderzoeken. Een PMO kijkt breder naar de algehele lichamelijke en mentale gezondheid van medewerkers.
Dat betekent dat een werkgever die uitsluitend een standaard PMO aanbiedt niet automatisch voldoet aan de wettelijke PAGO-verplichting. Alleen wanneer het PMO alle vereiste werkgerelateerde onderdelen bevat en aantoonbaar gebaseerd is op de RI&E, kan het tevens als PAGO fungeren.
Werkgever verantwoordelijk voor werk, niet voor privéleven
Een belangrijk uitgangspunt dat in de praktijk vaak uit het oog wordt verloren, is dat de werkgever verantwoordelijk is voor risico's die samenhangen met het werk. Het PAGO is daarom nadrukkelijk gericht op het signaleren en voorkomen van gezondheidsschade die ontstaat door arbeidsomstandigheden, zoals fysieke overbelasting, repetitieve handelingen, blootstelling aan schoonmaakmiddelen of werkdruk. Het onderzoek heeft niet als doel om alle gezondheidsproblemen van werknemers te voorkomen. Wat een werknemer buiten werktijd doet, valt immers grotendeels buiten de invloedsfeer van de werkgever. Een gebroken been na een skivakantie, een sportblessure door voetbal of gezondheidsproblemen die geen relatie hebben met het werk, worden niet voorkomen door een PAGO. Juist daarom is het onderscheid tussen een PAGO en een PMO zo belangrijk: het PAGO richt zich op de vraag of het werk mensen ziek maakt, terwijl een PMO vooral kijkt naar de algemene gezondheid, leefstijl en vitaliteit van medewerkers.
Van verplichting naar kans
Het zou jammer zijn als het debat over PAGO alleen over compliance gaat. In een sector met hoge fysieke belasting kan een goed ingericht PAGO juist vroegtijdig signalen opleveren over rugklachten, schouderproblemen, werkdruk en overbelasting. Daarmee wordt niet alleen voldaan aan wet- en regelgeving, maar kan ook verzuim worden voorkomen.
De schoonmaakbranche investeert veel in duurzame inzetbaarheid. Dan past het niet dat een van de belangrijkste preventieve instrumenten nog steeds onbekend is bij veel werkgevers. De vraag zou niet moeten zijn of een PAGO verplicht is. Dat is het al. De echte vraag is waarom we deze kans op gezondere medewerkers nog zo vaak laten liggen.
Wie mag een PAGO eigenlijk uitvoeren?
Tot slot is het belangrijk om een misverstand uit de praktijk weg te nemen. Regelmatig zie ik dat werkgevers denken dat een PAGO of PMO door iedere arboprofessional kan worden opgezet, uitgevoerd of beoordeeld. Dat is niet juist. Als Middelbaar Veiligheidskundige (MVK) mag ik een PAGO of PMO niet zelfstandig uitvoeren, medisch beoordelen of toetsen. Hetzelfde geldt voor een Medewerker Arbeidshygiëne (MAH).
Een PAGO wordt uitgevoerd onder verantwoordelijkheid van een bedrijfsarts en maakt onderdeel uit van de wettelijke arbodienstverlening. Daarbij kunnen gecertificeerde kerndeskundigen, zoals de bedrijfsarts, arbeidshygiënist, veiligheidskundige of arbeids- en organisatiedeskundige, een rol spelen binnen hun eigen deskundigheidsgebied. De medische inhoud, beoordeling van gezondheidsgegevens en individuele terugkoppeling aan werknemers behoren echter tot het domein van de bedrijfsarts. Wie als werkgever een PAGO organiseert, doet er daarom verstandig aan niet alleen naar de prijs te kijken, maar ook kritisch te beoordelen of de aanbieder daadwerkelijk beschikt over de juiste certificeringen, bevoegdheden en deskundigheid om aan de wettelijke eisen te voldoen.
Maurice Rutgrink, veiligheidsdeskundige, Rutgrink Consultants
