Toen Gom zich tien jaar geleden in UVC begon te verdiepen, was de technologie in Nederlandse ziekenhuizen nog nauwelijks ingeburgerd. Volgens Geoffrey Nouws, branchemanager innovatie bij Gom, was er veel onbekendheid. De bestaande richtlijnen waren ingericht op handmatige desinfectie of met verneveling met chemische middelen. UVC kwam daar simpelweg niet in voor. Toch zag Gom mogelijkheden. Vooral omdat UVC een aantal duidelijke voordelen bood ten opzichte van traditionele desinfectiemethoden. ‘Desinfecteren met UVC-robots is een droge methode, dus zonder gebruik van chemie. Zo komen mensen minder in aanraking met chemische desinfectiemiddelen en het is ook duurzamer.’
Daar kwam volgens Nouws nog een belangrijk voordeel bij: handmatig desinfecteren blijft mensenwerk en daarmee foutgevoelig. Een robot voert een desinfectie volgens een vast protocol uit, waardoor de uitvoering consistenter en beter reproduceerbaar is. Bovendien levert de robot data op over het proces. ‘Je kunt goed zien wat wordt gedesinfecteerd en wat niet.’
Ook in het Spaarne Gasthuis ontstond de interesse in robots met UVC-technologie vanuit de zoektocht naar betere en betrouwbaardere desinfectie. Teamleider Schoonmaak & Hospitality Marc van Kesteren zag in de praktijk hoe arbeidsintensief uitbraken konden zijn. Extra schoonmaak, gesloten afdelingen en veel extra inzet van medewerkers waren vaak het gevolg.
Toen de autonome UVC-robot SAM van Loop Robots werd geïntroduceerd, veranderde dat. ‘Het enige wat je met de hand moet nalopen zijn de blinde vlekken waar de robot niet bij kan, zoals achter deurklinken en andere schaduwplekken. Voor de rest slaat hij niks over.’ Bovendien komen ziekenhuiskamers sneller weer beschikbaar, doordat – anders dan bij natte desinfectiemethoden – een ruimte na behandeling niet langdurig hoeft te drogen of te ventileren. Een belangrijk voordeel voor ziekenhuizen, waar de beschikbaarheid van bedden direct invloed heeft op de zorg. Nouws: ‘Je zet de robot erin en die ruimte is daarna meteen beschikbaar. Je omloopsnelheid en doorlooptijd kun je daarmee versnellen.’ Ook Van Kesteren zag dat voordeel terug tijdens een latere uitbraak in het ziekenhuis. Waar eerder complete afdelingen stil konden vallen, bleef de zorg nu grotendeels doorgaan. ‘De productie van de zorg heeft niet stilgestaan.’
Niet schoonmaken
Maar daarmee is het verhaal nog niet compleet. Want juist de invoering van UVC blijkt minstens zo belangrijk als de technologie zelf. Beide geïnterviewden waarschuwen er dan ook voor om UVC niet als wondermiddel te zien. De techniek begint namelijk pas nadat de schoonmaker zijn werk heeft gedaan. Nouws: ‘UVC-reiniging? Nee, het reinigt niks. Het desinfecteert. De mens reinigt.’ Volgens hem ontstaat daar regelmatig verwarring over. Vuil, stof en organisch materiaal moeten altijd eerst worden verwijderd. Pas daarna kan het UVC-licht effectief micro-organismen inactiveren. De technologie is daarmee geen vervanging van bestaande schoonmaakprocessen, maar van de desinfectie die voorheen handmatig nodig was.
Binnen het Spaarne Gasthuis sluit dat precies aan op de visie op schoonmaak. Van Kesteren gebruikt daarvoor al jaren dezelfde slogan: ‘Schoonmaak maakt schoon en ruimt niet op.’ Daarmee wil hij duidelijk maken dat iedere discipline zijn eigen verantwoordelijkheid heeft. Degene die vervuiling veroorzaakt, ruimt die op. De schoonmaker reinigt de ruimte. Vervolgens verzorgt de robot de desinfectie.
Implementatie maakt het verschil
Dat een robot goed kan desinfecteren, betekent niet automatisch dat de implementatie ook slaagt. Juist daar zit volgens Nouws de grootste uitdaging. ‘Een robot kopen, dat gaat wel, maar het gaat natuurlijk vooral over het borgen van je processen, de trainingen die je geeft, je mensen opleiden en veiligheid garanderen.’
Elke ruimte is anders. Per ruimtetype verschillen de indeling en de apparatuur die er staat. Maar de voorbereiding is overal dezelfde: de ruimte wordt volgens vaste afspraken aangeleverd, zodat vooraf duidelijk is waar het licht wel en niet bij kan. Nouws: ‘Wat een van de nadelen is van UVC-licht, is schaduw. Waar het licht niet kan komen, desinfecteert het niet.’
Daarom werkt Gom met foto's, werkkaarten en duidelijke instructies per ruimtetype. Ook infectiepreventiedeskundigen en arts-microbiologen worden vanaf het begin betrokken bij de implementatie. Samen bepalen zij wanneer UVC wordt ingezet, hoe protocollen moeten worden aangepast en hoe resultaten worden beoordeeld.
De mens bepaalt het succes
Van Kesteren herkent dat volledig. Ook binnen het Spaarne Gasthuis bleek niet de techniek, maar de mens bepalend voor het succes. ‘Het gaat om de menselijke factor die je nodig hebt om het tot een succes te maken.’ Daarom begon het ziekenhuis bewust met een kleine groep medewerkers. Pas toen zij ervaring opdeden en enthousiast werden, groeide de groep gebruikers. Die aanpak voorkomt volgens Van Kesteren dat een robot een 'spannend apparaat' blijft dat alleen door enkele specialisten mag worden gebruikt. ‘Je moet mensen meenemen, het duidelijk uitleggen, laten zien. Het is allemaal een beetje spannend in het begin.’
Technologie ondersteunt het vak
Volgens Nouws staat de schoonmaakbranche de komende jaren voor een enorme arbeidsmarktuitdaging. ‘We hebben technologie nodig om toekomstbestendig te kunnen blijven en dat gat te vullen.’ De UVC-robot zorgt bovendien voor minder fysieke belasting. Medewerkers hoeven minder met chemische middelen te werken en kunnen tijdens een desinfectie andere werkzaamheden uitvoeren. Dat maakt het werk efficiënter én aantrekkelijker.
Ook Van Kesteren ziet vooral voordelen voor medewerkers. Hij noemt als voorbeeld de zware overgordijnen die bij bepaalde isolatieprotocollen voorheen handmatig moesten worden verwijderd en gedesinfecteerd. Dankzij de inzet van de robot hoeft dat in veel situaties niet meer, waardoor schouders en armen minder zwaar worden belast. Hij merkt bovendien dat de aanvankelijke terughoudendheid onder medewerkers snel verdwijnt zodra zij met de robot gaan werken. ‘Het is een soort collega. Het is belangrijk dat medewerkers de robot als een normaal hulpmiddel gaan zien. Eigenlijk moet ‘ie gebruikt worden als een bezem: die pak je ook gemakkelijk erbij als het nodig is.’
Van reageren naar voorkomen
Waar de UVC-robot aanvankelijk vooral werd ingezet na besmettingen of uitbraken, zien beide organisaties de toepassingen uitbreiden. Binnen het Spaarne Gasthuis wordt de robot inmiddels ook preventief ingezet wanneer daar ruimte voor is. Lege patiëntenkamers, aangrenzende ruimtes of operatiekamers waar monteurs hebben gewerkt, worden soms uit voorzorg gedesinfecteerd. Omdat de robot zelfstandig werkt, kan dat relatief eenvoudig worden ingepland zonder dat medewerkers erbij hoeven te blijven.
Nouws verwacht dat preventieve toepassingen in de toekomst vaker zullen voorkomen. Hij ziet dat het vertrouwen in de techniek groeit, mede doordat steeds meer ziekenhuizen ermee werken en de richtlijnen zich hebben ontwikkeld. Tegelijk waarschuwt hij ervoor de technologie nooit los te zien van het schoonmaakproces. ‘Je hebt altijd de mens nodig. Je hebt misschien zelfs nog meer vakmanschap nodig.’
Daar zit misschien wel de belangrijkste les voor de schoonmaakbranche. De techniek ontwikkelt zich snel, maar uiteindelijk maken mensen het verschil. Zoals Nouws het samenvat: ‘Het is een dans tussen mens en techniek.’
