'Geef iemand met een detentieverleden een eerlijke kans'

'Geef iemand met een detentieverleden een eerlijke kans'

In de Penitentiaire Inrichting (PI) Lelystad leren ze gedetineerden professioneel schoonmaken. Maar minstens zo belangrijk zijn de vaardigheden die ze nodig hebben om straks buiten de gevangenismuren aan het werk te gaan. Arbeidsbegeleider Prewien ziet wat dat met mensen doet. Hij kent ook de keerzijde: zonder werkgever die iemand een kans geeft, blijft de stap naar een nieuw bestaan groot.

Schoonmaken is meer dan een doekje pakken en aan de slag gaan. Dat ontdekken ook de gedetineerden die in de PI Lelystad een schoonmaakopleiding volgen. Zo leren ze dat je een microvezeldoek door deze op de juiste manier te vouwen acht keer kunt gebruiken. Ook de werkhouding, de beweging van de pols en de volgorde van schoonmaken komen aan bod. "Veel jongens denken in het begin dat schoonmaken heel simpel is. Maar er zit een gedachte achter iedere handeling. Ik wil niet dat ze alleen een handeling leren. Ze moeten begrijpen waarom ze iets doen", vertelt arbeidsbegeleider Prewien.

Werken aan een nieuwe toekomst

Binnen PI Lelystad kunnen gedetineerden op verschillende afdelingen met verschillende werkzaamheden. Daaronder metaalbewerking, schilderwerk, productie en schoonmaak. Op meerdere afdelingen zijn opleidingen te volgen of certificaten te behalen. Bij metaalbewerking en schilderwerk gaat het onder meer om opleidingen op mbo-niveau 1 en 2. De schoonmaakopleiding is gekoppeld aan mbo-niveau 2. Prewien noemt de mobiele reiniging een gewilde werkplek, vanwege de relatief grote bewegingsvrijheid – uiteraard onder begeleiding - die het werk met zich meebrengt.

Ze verzorgen onder meer gangen, sanitair, vloeren en glasbewassing. Samen met zijn collega's verzorgt Prewien de schoonmaakopleidingen van SVS, het opleidingsinstituut voor de schoonmaakbranche. Waar SVS de lessen voorheen zelf verzorgde, hebben de arbeidsbegeleiders inmiddels een licentie behaald om de opleidingen binnen de gevangenis te geven. De examens worden nog altijd afgenomen door een onafhankelijke examinator van SVS.

Deelnemers beginnen met de basisopleiding schoonmaak, die zes weken duurt. Ze leren onder meer sanitair reinigen, stofwissen, moppen en het gebruik van professionele schoonmaakmiddelen. Daarna kunnen ze een zeven weken durende opleiding vloeronderhoud volgen. Daarbij komen dezelfde situaties voorbij als in een schoonmaakbedrijf buiten de gevangenismuren. Niet iedereen staat te springen om dezelfde klus en soms moet er onderling worden geschoven. "Niemand vindt het leuk om toiletten schoon te maken, maar dat hoort er wel bij. De jongens verdelen dat onderling en wisselen elkaar af en helpen elkaar ook. Dat vind ik mooi om te zien."

Prewien ziet hoe ervaren deelnemers nieuwe collega's onder hun hoede nemen. “Daarmee verandert de schoonmaakafdeling ongemerkt ook in een plek waar we werknemersvaardigheden aanleren. Voor sommige jongens is dit hun eerste baan. Dan moet je ook leren om op tijd te komen, afspraken na te komen, instructies op te volgen en met een leidinggevende om te gaan. Dat zijn dingen die je straks buiten ook nodig hebt."

Meer dan arbeidsbegeleider

Het werken in een gevangenis heeft zijn eigen dynamiek. Achter de dagelijkse werkzaamheden gaat een wereld schuil waarin veiligheid voortdurend aandacht vraagt. Prewien en zijn collega's controleren niet alleen of het schoonmaakwerk goed wordt uitgevoerd, maar moeten ook alert zijn op spanningen tussen gedetineerden en veranderingen in hun gedrag. “Iemand die normaal gesproken opgewekt is en plotseling stil wordt, kan een signaal afgeven dat er iets speelt. In dat soort situaties is het belangrijk om iemand goed te kennen.”

Die betrokkenheid houdt voor Prewien niet op bij de werkvloer. "Soms komen jongens met heel persoonlijke verhalen. Over hun vrouw, hun kinderen of iemand die ze zijn verloren. Er zijn jongens die hier huilend bij me hebben gestaan. Dan wil ik er ook voor ze zijn." Respect is daarbij voor hem het uitgangspunt. "Ik probeer mensen te helpen zoals ik zelf geholpen zou willen worden. Als je respect geeft, krijg je dat ook terug. Gedetineerden leren van mij, maar ik leer ook van hen."

Het eerste diploma

De ontwikkeling die Prewien bij deelnemers ziet, zit soms in kleine stappen. “Iemand die aanvankelijk onzeker tegenover een schoonmaakmachine staat, leert die na verloop van tijd zelfstandig bedienen. Een ander, die bij aanvang van de opleiding nog twijfelde of leren wel iets voor hem is, ontdekt dat hij meer kan dan hij dacht. Het zijn momenten waarop vakkennis en zelfvertrouwen hand in hand gaan.”

Alle deelnemers aan de basisopleiding - 100 deelnemers in de afgelopen vier jaar - zijn tot nu toe geslaagd. Prewien herinnert zich een gedetineerde die een 9 behaalde. "Dat was zijn eerste diploma ooit en dan meteen met een 9... Ik was echt supertrots op hem." Zo'n prestatie laten ze in Lelystad niet ongemerkt voorbijgaan. Er wordt een diploma-uitreiking georganiseerd, de directie is aanwezig en er is taart. "We geven niet zomaar een papiertje mee. Het is een prestatie. Sommige jongens hebben nog nooit eerder iets afgemaakt of een diploma gehaald. Dan betekent zo'n moment ontzettend veel."

Een kans buiten de muren

Maar hoe waardevol een diploma binnen de gevangenismuren ook is, de echte proef komt pas wanneer iemand weer buiten staat. Dan moet de opgedane kennis worden omgezet in werk en moet een werkgever bereid zijn verder te kijken dan het detentieverleden van een sollicitant. Prewien weet dat die overgang niet vanzelfsprekend is. Vooroordelen spelen daarbij een rol. Hij merkt dat mensen vaak geen idee hebben wat gedetineerden tijdens hun detentie doen. "Waarschijnlijk niks, denken ze dan. Maar de jongens hebben juist een strakke dagstructuur en moeten gewoon werken." Ook ontbreekt het aan een structurele verbinding met schoonmaakbedrijven. "De uitdaging ligt op het versterken van de aansluiting op de arbeidsmarkt en schoonmaakbedrijven te interesseren voor vakmensen die hun opleiding binnen de inrichting hebben gevolgd."

Dat het wel degelijk kan lukken, blijkt uit het verhaal van Henk, een voormalig deelnemer aan de schoonmaakopleiding. Na zijn detentie vond hij werk bij een groot facilitair bedrijf, waar hij drie jaar ervaring opdeed. Inmiddels werkt hij als vloerenspecialist bij een ander schoonmaakbedrijf. Het contact met Prewien is gebleven. "Ik sprak hem toevallig gisteren nog. Hij heeft zijn leven helemaal omgegooid. Hij helpt nu zelfs andere gedetineerden om aan werk te komen. Dat vind ik geweldig. Dan denk ik: hier doen we het voor."

Tweede kans

Voor Prewien is Henk het bewijs dat een opleiding achter de tralies het begin kan zijn van een andere toekomst. "Iedereen kan fouten maken in het leven,", zegt hij. "Daarom vind ik dat mensen een tweede kans verdienen." Juist voor schoonmaakbedrijven die op zoek zijn naar personeel, ziet hij mogelijkheden. De deelnemers hebben niet alleen vakkennis opgedaan, maar ook geleerd om samen te werken, instructies op te volgen en verantwoordelijkheid te nemen. Daarom zou hij graag zien dat meer schoonmaakbedrijven bereid zijn iemand met een detentieverleden een kans te geven. "Kijk niet alleen naar iemands verleden, maar vooral naar de kansen en kwaliteiten die iemand vandaag laat zien. Geef iemand een eerlijke kans om zich te bewijzen. Met goede begeleiding en duidelijke afspraken kan iemand uitgroeien tot een waardevolle medewerker."

Of alle deelnemers na detentie daadwerkelijk in de schoonmaak terechtkomen, is bij Prewien niet bekend. Voor hem zit de waarde van zijn werk ook in de persoonlijke ontwikkeling die hij dagelijks ziet. "Als van de tien gedetineerden er één voor het rechte pad kiest en gebruikmaakt van de diploma's die hij hier heeft behaald, dan is mijn missie geslaagd. Daar word ik een blij mens van."

Van In-Made naar Ex-Made
Binnen de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) biedt arbeidsbedrijf In-Made gedetineerden de mogelijkheid om tijdens hun detentie te werken en vakvaardigheden te ontwikkelen. Werken geeft structuur aan de dag, draagt bij aan een gezond dag-nachtritme en versterkt het gevoel van eigenwaarde en zelfvertrouwen. Met werkervaring en een branche-erkend diploma vergroten gedetineerden hun kansen op betaald werk na detentie.
Ex-Made richt zich op die volgende stap: de overgang naar werk buiten de gevangenismuren. Onder voorwaarden kunnen gedetineerden in de laatste fase van hun straf bij een externe werkgever aan de slag. Voor schoonmaakbedrijven biedt dit de mogelijkheid om gemotiveerde medewerkers aan te trekken die niet alleen vakkennis hebben opgedaan, maar ook werknemersvaardigheden als samenwerken, werkdiscipline en verantwoordelijkheid nemen.
Meer informatie: www.in-made.nl

Conform het privacybeleid van de Dienst Justitiële Inrichtingen (DJI) worden in dit artikel uitsluitend voornamen gebruikt.

Mijn artikeloverzicht kan alleen gebruikt worden als je bent ingelogd.