Filosoof, cabaretier én neurowetenschapper Paul Smit trapte het programma af met een vlotte en interactieve keynote over het onbewuste brein. Middels verschillende oefeningen in de zaal maakte hij duidelijk dat we als mens héél snel aannames maken. Soms kloppen die, soms kloppen ze niet, maar binnen 0,2 seconden hebben we al een oordeel geveld over bijvoorbeeld een persoon die we voor het eerst zien. Dat komt door ons onbewuste brein, vertelde Smit. Het onbewuste brein kan zo'n 11.200.000 bit per seconde aan informatie verwerken. Ons bewuste brein daarentegen, verwerkt slechts 60 bit per seconde.
Onbewuste brein beïnvloeden met schoonmaak
Maar liefst 99% van ons gedrag gaat op de automatische piloot. Dat wordt gestuurd vanuit ons onbewuste brein, of het 'reptielenbrein', zoals Smit het noemt. Hier draait het vooral om routine en veiligheid: we doen dingen omdat we dat gewend zijn, of we handelen instinctief uit overlevingsdrang. Daarna komt het 'zoogdierenbrein': dit zorgt ervoor dat we het liefst kiezen voor dingen die leuk én makkelijk zijn. Dingen die ons dopamine geven, en waar we zo min mogelijk voor hoeven te doen.
Rationeel nadenken doen we met de neocortex. Maar die gebruiken we dus slechts in 1% van de gevallen en functioneert alleen goed als er sprake is van overzicht.
Smit sloot af met hoe schoonmaak ons brein kan helpen: 'Een schone omgeving zorgt ervoor dat we minder stress ervaren en juist meer en sneller dopamine (het gelukshormoon) aanmaken. Bovendien pikt ons onbewuste brein een schone omgeving direct op, en neemt dat mee in het oordeel.'
Impact van schoonmaak op verzuim
Vervolgens was het de beurt aan Hardy van de Ven van TNO. Hij dook in de cijfers van ziekteverzuim en in de mogelijke impact van schoonmaak. Het gemiddelde verzuim in Nederland was vorig jaar 4,8%. 'Dat klinkt misschien niet als veel', zei Van de Ven. Daarom kwam hij met een rekenvoorbeeld: als een mkb-bedrijf 40 FTE in dienst heeft, dan wordt er ieder jaar voor 2 FTE aan uren níet gewerkt door verzuim.
De kosten van verzuim zijn enorm: in 2023 kostte dit het Nederlandse bedrijfsleven naar schatting zo'n 20 miljard euro.
Een groot deel van het verzuim wordt (mede) veroorzaakt door het werk van mensen. Bijvoorbeeld doordat ze zwaar werk doen, worden blootgesteld aan gevaarlijke stoffen of op het werk besmet raken met ziekteverwekkers. Bij die laatste is een opvallende discrepantie te zien: werknemers zien dit als een veel duidelijkere en grotere oorzaak van verzuim dan werkgevers.
Desondanks heeft TNO becijferd dat circa 300 miljoen euro van de verzuimkosten veroorzaakt wordt doordat medewerkers op hun werk besmet raken met ziekteverwekkers. En laat dat nu precies zijn waar schoonmaak het verschil kan maken. 'Verzuim wordt vaak gezien als kostenpost', besloot Van de Ven. 'Maar je hebt al vrij snel een goede business case te pakken als je investeert in het voorkomen ervan. De impact van verzuimreductie kan enorm zijn.'
Meer waarde toevoegen met schoonmaak
Schiphol wil tot de beste luchthavens van Europa behoren. 'De ervaring van passagiers wordt het meest beïnvloed door hoe schoon en opgeruimd zij de terminal ervaren', vertelden Yannick Assink en Judith Janmaat, beiden van Schiphol. Kortom: om de ervaring van passagiers te verbeteren, moest de schoonmaak verbeteren.
De eerste stap die de luchthaven daarom heeft gezet, was een verandering in het soort contract. Schiphol is overgestapt van een traditioneel contract met regiemodel en strikte opdrachtgever-opdrachtnemer-relatie, naar een partnership met haar schoonmaakleveranciers.
Met elkaar onderzochten zij hoe ze de schoonmaak en de beleving van de passagiers kunnen verbeteren. 'We wilden niet simpelweg alleen maar méér schoonmaak inzetten', zei Assink. In plaats daarvan werd ingezet op twee sporen: data en een cultuurverandering. Op basis van allerlei verschillende aan elkaar gekoppelde data, kunnen de partijen vrij nauwkeurig voorspellen waar en wanneer ze een piek in drukte qua passagiers verwachten. Daar kan dan vervolgens de inzet van schoonmaak op aangepast worden. Ook kijken ze terug: als er iets niet goed ging, lag dat bijvoorbeeld aan de inzet? Of hadden ze de drukte niet goed voorspeld?
We wilden niet beter schoonmaken door simpelweg méér schoon te maken, maar door waarde toe te voegen op andere manieren.”
Daarnaast hebben de partijen zich gecommitteerd aan het écht laten slagen van het partnership. Daar was een cultuurverandering voor nodig. 'Want zo'n partnerschip kun je leuk aan de tekentafel bedenken, maar het kost tijd en moeite van beide kanten om het daadwerkelijk te laten werken', legt Janmaat uit. 'Vooral wanneer de druk hoog is, verval je snel in oude patronen.' Daarom is Schiphol nu bijvoorbeeld 24/7 zelf operationeel aanwezig. 'Wij zijn ook zichtbaar voor de schoonmaakmedewerkers en gaan regelmatig met hen in gesprek. Wat kan er beter? Wat mis je nog? Zo vertelde één van de medewerkers dat de deuren van de toiletten telkens dichtvallen tijdens het schoonmaken en dat ze baat zou hebben bij een deurstop. Die hebben we toen kunnen regelen', vertelt ze.
'Wat we jullie vooral willen meegeven?', eindigde Assink. 'Dat we niet beter wilden schoonmaken door simpelweg méér schoon te maken, maar door waarde toe te voegen op andere manieren. Door data slim in te zetten en door een cultuurverandering.'
Denk out of the box
Futurist Cécile Cremer sloot het kennisprogramma af door ons mee te nemen in allerlei verschillende toekomstscenario's. Ze vertelde daarbij dat het lastig is om na te denken over de verre toekomst of bijvoorbeeld échte innovatie, omdat we geneigd zijn om te denken in patronen en kaders. We vallen terug in wat we al kennen. Als voorbeeld zei ze: 'Stel dat je de auto van de toekomst wilt ontwerpen. Die zal vast elektrisch zijn, en misschien kan die wel vliegen. Maar als je naar de toekomst van over 20, 30 misschien wel 50 jaar wil, dan moet je niet nadenken over de auto van de toekomst. Maar over de mobiliteit van de toekomst.' Want misschien zijn er dan helemaal geen auto's meer, maar bewegen we ons voort op manieren die we nu nog helemaal niet kennen. 'We stellen onszelf vaak de verkeerde vragen.'
Nadat ze ons meenam langs verschillende mogelijke toekomstscenario's, zei ze: 'Ik gun iedereen een grenzeloos verbeelding. Denk buiten de kaders van wat we nu al weten en hebben. Fantaseer over hoe de wenselijke uitkomst eruitziet, en bedenk dan hoe je daar kunt komen.' Ook gaf ze mee: 'We hebben niet meer technologie of systemen nodig. We hebben meer aandacht nodig.'
