Stap 1: De RI&E als fundament
De Risico-Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) vormt het vertrekpunt van ieder goed arbobeleid. Hierin worden arbeidsrisico's in kaart gebracht en voorzien van een plan om deze risico's te beheersen.
Denk bijvoorbeeld aan:
• fysieke belasting;
• gevaarlijke stoffen;
• werken op hoogte;
• geluid;
• psychosociale arbeidsbelasting (PSA);
• beeldschermwerk.

De RI&E geeft antwoord op de vraag:
"Welke risico's lopen onze medewerkers tijdens hun werk?"
Maar een RI&E zegt nog niets over de daadwerkelijke gezondheidseffecten die deze risico's veroorzaken.
Daarvoor is een volgende stap nodig.

Lees ook

De vergeten cao-verplichting die schoonmaakwerkgevers duur kan komen te staan (Blog van Maurice Rutgrink)

Stap 2: Het PAGO meet de gevolgen van werk
Het Periodiek Arbeidsgezondheidskundig Onderzoek (PAGO) is wettelijk gekoppeld aan de risico's uit de RI&E. Werkgevers zijn verplicht werknemers een PAGO aan te bieden wanneer arbeidsrisico's daar aanleiding toe geven. Het doel is om gezondheidsschade als gevolg van het werk vroegtijdig op te sporen.
Een paar voorbeelden:
• gehooronderzoek bij blootstelling aan lawaai;
• longfunctieonderzoek bij blootstelling aan stof of dampen;
• onderzoek naar fysieke belasting bij zwaar lichamelijk werk;
• monitoring van beeldschermgerelateerde klachten.

Een goed uitgevoerd PAGO geeft antwoord op de vraag:
"Leiden de arbeidsrisico's uit onze RI&E daadwerkelijk tot gezondheidsschade?"
Dat is waardevolle informatie. Toch richt het PAGO zich vooral op werkgerelateerde risico's.
En daar ligt voor veel organisaties de beperking.

Stap 3: Het PMO kijkt naar de mens achter de functie
Waar het PAGO kijkt naar arbeidsrisico's, kijkt het Preventief Medisch Onderzoek (PMO) naar de totale gezondheid en duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Naast werkgebonden risico's worden ook leefstijl, vitaliteit, stress, herstelvermogen en algemene gezondheid meegenomen.
Een PMO kan onder meer inzicht geven in:
• overgewicht;
• hoge bloeddruk;
• vermoeidheid;
• slaaptekort;
• stressklachten;
• verminderde belastbaarheid;
• risico's op toekomstige uitval.

Juist deze factoren spelen vaak een belangrijke rol bij langdurig verzuim.

De praktijk: compliant maar niet preventief
In de praktijk zie ik regelmatig organisaties die aantoonbaar voldoen aan de wetgeving, maar onvoldoende inzicht hebben in de werkelijke gezondheid van hun medewerkers. De RI&E is aanwezig. Het PAGO wordt aangeboden. De rapportages verdwijnen vervolgens in een digitale map. En daarmee stopt het proces. Dat is jammer. Want juist de combinatie van RI&E, PAGO en PMO kan een schat aan informatie opleveren. Stel dat uit de RI&E blijkt dat medewerkers een hoge fysieke belasting ervaren.
Vervolgens laat het PAGO zien dat rug- en schouderklachten daadwerkelijk voorkomen.
Een aanvullend PMO kan vervolgens aantonen dat:
• medewerkers te weinig herstellen;
• overgewicht een rol speelt;
• de fysieke conditie onvoldoende is;
• stress het herstel belemmert.

Pas dan ontstaat een volledig beeld.

Lees ook

Gezocht: Ben of ken jij een schoonmaakheld? Vertel jouw verhaal aan Service Management!

Van verplichting naar strategisch instrument
Veel managers zien arbobeleid nog steeds als een verplichte kostenpost. Dat is begrijpelijk, maar het is ook een gemiste kans. Verzuim kost organisaties jaarlijks enorme bedragen. Nog belangrijker: ervaren medewerkers verlaten soms noodgedwongen het arbeidsproces terwijl preventieve maatregelen mogelijk waren geweest. Door de uitkomsten van RI&E, PAGO en PMO met elkaar te verbinden ontstaat stuurinformatie waarmee organisaties kunnen investeren in:
• ergonomische verbeteringen;
• gerichte voorlichting;
• vitaliteitsprogramma's;
• werkdrukverlaging;
• leefstijlondersteuning;
• duurzame inzetbaarheid.

Hierdoor verschuift de focus van repareren naar voorkomen.

Zeker in de facilitaire sector
Binnen de schoonmaak- en facilitaire dienstverlening zie ik veel functies waarin fysieke belasting, tijdsdruk en vergrijzing samenkomen. Medewerkers werken vaak zelfstandig, hebben onregelmatige werktijden en verrichten zwaar lichamelijk werk. Juist in deze sector kunnen gezondheidsproblemen zich jarenlang ongemerkt opbouwen.
Een RI&E brengt de risico's in kaart.
Een PAGO controleert de gevolgen.
Een PMO helpt om toekomstige uitval te voorkomen.
Dat maakt het PMO niet alleen interessant voor HR, maar ook voor facilitair managers, directies en opdrachtgevers die willen investeren in een gezonde en productieve organisatie.

Conclusie
De RI&E vertelt waar de risico's zitten. Het PAGO laat zien welke gezondheidseffecten die risico's veroorzaken. Het PMO helpt om medewerkers gezond, vitaal en inzetbaar te houden. Wie stopt na de RI&E of het PAGO voldoet misschien aan de wet, maar laat waardevolle kansen liggen. De echte winst ontstaat wanneer organisaties alle drie de instrumenten met elkaar verbinden. Dan wordt arbobeleid meer dan compliance. Dan wordt het een investering in mensen.
En uiteindelijk zijn gezonde medewerkers nog altijd de belangrijkste succesfactor van iedere organisatie.

Maurice Rutgrink, veiligheidsdeskundige, Rutgrink Consultants