Onlangs in de media: een Spaanse vrouw die eerst haar hele huis met bleekmiddel had schoongemaakt, om vervolgens twee uur te poetsen met ammoniak. En dat bleek allerminst een goede combinatie. Door bleek en ammoniak te mengen, trad er een chemische reactie op en ontstond het gas chloramine. Bij onvoldoende ventilatie kan inademing fatale gevolgen hebben. En dat was het geval bij deze Spaanse dame. Nu gaat dit geval over particuliere schoonmaak, maar een aantal schoonmaakbedrijven nam de moeite om op www.servicemangement.nl te reageren. De eerste was Nadia Mariman, diensthoofd schoonmaak van de gemeente Beveren in België. “Problemen door een verkeerde omgang met gevaarlijke stoffen, kun en moet je niet relativeren. Die problemen zijn er nu eenmaal en je kunt er niet vaak genoeg voor waarschuwen.”
Getuige van het mengen van twee schoonmaakmiddelen
Zo was ze als jurylid en extern deskundige bij een beoordeling van schoonmakers betrokken. “Op een examen mengde een schoonmaker twee producten. Daar was ik getuige van. Het liep goed af, maar het voorval laat zien dat er nog een hele wereld te winnen is in de educatie van schoonmakers.”
Mariman ziet het liefst dat ammoniak en bleek uit de detailhandel worden gehaald. “Want deze producten heb je vandaag de dag niet meer nodig voor schoonmaak.” Het probleem in een notendop: Schoonmaakorganisaties bieden over het algemeen deze twee middelen niet aan aan hun personeel, maar schoonmakers kunnen wel zelf dit soort stoffen alsnog meenemen. Omdat ze deze zelf beter vinden werken dan wat ze toebedeeld krijgen. Mariman: “Naast educatie van het schoonmaakpersoneel over gevaarlijke stoffen, moet je als manager van de schoonmaak dus ook gewoon een werkkast durven open maken om te zien wat erin zit. Toen ik begon als diensthoofd deed ik dat ook regelmatig en trof ik daar ook vaak bleek aan. Ik nam het telkens weg uit de kasten en ging door met vertellen waarom we het niet nodig hadden. Net zolang totdat ik het nergens in de werkkasten meer tegenkwam.”
Werken met schoonmaakmiddelen kan je niet serieus genoeg nemen
Schoonmaak werkt alleen nog maar met ecologische middelen
Mariman is diensthoofd van 100 schoonmakers en voert ook de regie over de door de gemeente Beveren uitbestede contracten. “In 2011 hebben we de beslissing genomen om alleen nog maar met duurzame, ecologische middelen te werken. In ons geval zijn die van Werner en Mertz. Dat verminderde de allergische reacties bij ons schoonmaakpersoneel. Of je daarmee niet aan kwaliteit inboet? Nee. Ik krijg ook geen klachten over de middelen van onze schoonmakers. We hebben hen bij de introductie ook instructies meegegeven over de producten. Daarnaast hebben we op onze locaties lijsten hangen. Daarop staat met welke producten schoonmakers mogen werken, wat de werking is, voor welke oppervlaktes je het kunt gebruiken, of je handschoenen moet dragen, wat de dosering moet zijn en wat de ph-waarde is.”
Alles om het personeel met kennis aan de slag te laten gaan. “Ik vind dat je werken met schoonmaakmiddelen niet serieus genoeg kunt nemen. Als het gevaarlijke stoffen zijn, kun je jezelf en anderen iets aandoen. Dus moet je mensen laten inzien welk gevaar er schuilt en dat je met ‘gewone’ producten – geen bleek – ook een prima resultaat kunt behalen. Op veiligheid moet je blijven hameren. Telkens weer. Ook omdat sommige medewerkers de Nederlandse taal niet machtig zijn.”
Onderschatting van het probleem ligt op de loer
Denk niet dat gevaarlijke situaties wel aan je deur voorbijgaan, stelt Mariman. “Een zwembad werkte met een ontsmettingsmiddel. Een van onze schoonmakers kreeg een spat op haar been. Die spat veroorzaakte een brandwond. Dat was aanleiding voor dat zwembad om op een ander middel over te stappen, maar toen was het leed al geschied.”
Bij de dienst schoonmaak van de gemeente is een preventiemedewerker betrokken. “Die checkt alle nieuwe schoonmaakmiddelen die we in gebruik nemen en geeft advies. Hoe moet er met dit product worden gewerkt? Hij geeft ook aan of er bepaalde randvoorwaarden zijn waaraan we ons moeten houden. Dat kan zijn het dragen van oogbescherming of handschoenen.”
Het beschikbaar stellen van beschermende kleding is verplicht in België, vertelt Mariman. “Dus ook bijvoorbeeld veiligheidsschoenen en een schort. Het is een goede zaak dat die verplichting er is. Een schort en veiligheidsschoenen zijn geen overbodige luxe. Bij het gebruik van eenschijfsmachines kan van alles fout gaan. Maar soms loop je als schoonmaker ook met warme vloeistoffen een risico. Als er iets valt en je hebt geen schort aan, dan loop je kans brandwonden op te lopen.”
Giftige mengsels kunnen zich vormen
Ook Edward Bevers van het schoonmaakbedrijf Select Clean uit Uden reageerde op het bericht over de Spaanse vrouw. “Kijk uit bij twee tegenpolen en ga dus ook nooit mengen. Je merkt het als je urineert in een wc die net gereinigd is met chloor. Dat kan al kwaad als je het één keer inademt, maar zeker als je de damp vaker zou inademen, kan het een groot probleem worden. Bij het mengen van chloor met urine, ammoniak of andere schoonmaakmiddelen kunnen zich giftige mengsels vormen van chloorgas en stikstoftrichloride. Daarom moet je deze combinaties vermijden.”
Kijk uit bij twee tegenpolen en ga dus ook nooit mengen
Select Clean is een schoonmaakbedrijf, maar de onderneming verzorgt ook glasbewassing en gevelreiniging. “Vooral bij dat laatste hebben we nog wel eens alkalische reinigers nodig. Een product met een hoge pH-waarde dat, zonder gebruik van beschermingsmiddelen, schadelijk voor de huid kan zijn.” Bevers raadt zijn medewerkers aan goed op het etiket te kijken om de pH-waarde vast te stellen. “Dat is een maat voor de zuurtegraad. De pH van een neutrale oplossing ligt bij kamertemperatuur rond de 7. Zure oplossingen hebben een pH lager dan 7 en dus een hoge zuurgraad. Een pH hoger dan 7 is een lage zuurgraad (alkalisch). Bij middelen van 10 tot 12 pH kan het huidvet oplossen en kunnen reinigingsmiddelen in de huid trekken met alle gevolgen van dien. Draag daarom bij dat soort middelen altijd handschoenen.”
Er verantwoord mee om gaan
Select Clean houdt twee keer per jaar zogeheten toolbox-meetings. “Dat zijn bijeenkomsten waarin we veiligheid op de werkvloer bespreken. Dat gaat over de omgang met reinigingsmiddelen, maar bijvoorbeeld ook over het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen, valbeveiliging, klimmateriaal en het afzetten van terreinen. Daar vertellen we ook over nieuwe reinigingsmiddelen. Waar is het voor en hoe ga je ermee om? In een speciale PSU-kast herbergen we de persoonlijke beschermingsmiddelen. Van veiligheidsbril tot aan maskers en veiligheidsschoenen.” Sommige opdrachtgevers stellen eisen aan het schoonmaakbedrijf. “We werken onder andere voor een groot bouwbedrijf. Zonder stalen neuzen en bouwhelm kom je de bouwplaats niet eens op. Zij hebben speciale instructiefilmpjes die onze schoonmakers ook tot zich nemen.”
Wees bewust van waar je mee aan het werk bent
Daarnaast roept Select Clean zijn medewerkers op. “Ga verstandig om met de middelen die je ter beschikking krijgt.” Natuurlijk, iedereen weet dat je niet te hard mag rijden, maar het gebeurt wel. En het smoesje is er ook altijd wel. Het was immers rustig op de weg. We proberen voorbij dat punt te komen door uitleg te geven en pragmatisch met situaties om te gaan. Als je één kraan met Antikal moet schoonmaken, hoef je nog niet meteen een veiligheidsbril op. Dat doet de huisvouw immers ook niet. Maar ben je de hele dag bezig met het weghalen van cementspetters, dan is het wel verstandig. Kortom, wees je bewust van waar je mee aan het werk bent. Waar is het voor? Als je dat weet, kun je er verantwoord mee omgaan.”
Lees ook
Alcohol: genotmiddel of gevaarlijke stof?
Zo werk je veilig met gevaarlijke stoffen
