Of het waar is of niet, we zullen het nooit weten, maar het verhaal gaat dat de Egyptische koningin Cleopatra zich baadde in ezelinnenmelk om haar huid mooi en jong te houden. Een recept dat tegenwoordig moeilijk in praktijk te brengen is, want waar haal je een kudde van 700 ezels vandaan?

Het is waar dat deze melk vitaminen en mineralen bevat die een gunstige werking hebben, maar Cleopatra zou er goed aan hebben gedaan er nog wat melkzuurbacteriën aan toe te voegen. Dan ontstaat er melkzuur en daar worden voor de huid gunstige eigenschappen aan toegeschreven, waardoor deze gezond en mooi blijft. Maar misschien was ze zo mooi dat zij dat niet nodig had.

Hoe zijn deze gunstige eigenschappen voor de huid te rijmen met het feit dat melkzuur geëtiketteerd wordt met een corrosief symbool en dat het brandwonden en oogletsel kan veroorzaken?

Het antwoord hierop moet gezocht worden in de pH-waarde van het eindproduct. Wanneer deze lager is dan 2, wordt het product ingedeeld als bijtend. Geconcentreerde melkzuur heeft een pH-waarde van 1,2, waardoor dit er in een mengsel toe kan leiden dat deze waarschuwingen van toepassing zijn.

De meest gunstige pH voor de huid is circa 5,5. Bij die zuurgraad blijft de beschermende werking van de huid in tact. In preparaten voor de huid wordt melkzuur dus slechts in kleine hoeveelheden toegepast.

Hoewel melkzuur in talloze cosmetische middelen wordt gebruikt, is het – evenals citroenzuur – een prima ontkalkingsmiddel. De ontkalkende werking is zelfs sterker dan die van citroenzuur, waardoor het gebruik van melkzuur in sanitairreinigers de afgelopen jaren is toegenomen. Ook voor het ontkalken van apparaten zoals koffiezetapparatuur is melkzuur zeer geschikt.

Veganisten hoeven zich niet bezwaard te voelen. Hoewel je door de naam zou verwachten dat het uit melk wordt gemaakt, is dat niet het geval. Melkzuur wordt namelijk, net als citroenzuur, gemaakt door het fermenteren van suiker. De suikerbiet staat dus aan de basis.

Nu stuiten we bij melkzuur op een vreemd verschijnsel: e bestaan namelijk twee soorten melkzuur: rechtsdraaiend en linksdraaiend. Het melkzuur zelf draait natuurlijk niet, maar wat dan wel? Je zou het kunnen vergelijken met linksdraaiende en rechtsdraaiende deuren. De moleculen van de twee soorten melkzuur zijn elkaars spiegelbeeld.

Dat ziet er schematisch zo uit :

Dit verklaart nog niet het links- of rechtsdraaiend karakter van het melkzuur. De benaming komt voort uit de eigenschap van het zuur om het licht te polariseren. Dat betekent dat de trillingen van de lichtgolven links- of rechtsom worden gedraaid als deze door een vloeistof gaan.

Rechtsdraaiend melkzuur is lichaamseigen en wordt gemakkelijker door het lichaam verteerd. Overigens wil dat nog niet zeggen dat D-melkzuur ongezond is.

Voor het ontkalken maakt het allemaal niet uit. In sanitairreinigers vinden ze allebei hun draai wel.

Jacques van den Wijngaard, auteur van Professioneel Schoonmaken 2.0 en Chemie Glashelder.